W październiku inflacja w Polsce spadła do 3,5 proc. rok do roku, z 4,1 proc. we wrześniu. Na pierwszy rzut oka to dobra wiadomość dla kredytobiorców. Problem w tym, że duża część tego spadku to efekt decyzji podatkowej, a nie uspokojenia cen. Od 3 października benzyna i olej napędowy są obłożone niższym VAT i niższą akcyzą, ale tylko do 31 grudnia 2026 r.
Co będzie od stycznia, jeszcze nie wiadomo. Wyjaśniamy, jak ceny paliw przekładają się na inflację, inflacja na stopy procentowe, a stopy na ratę. I liczymy, ile w domowym budżecie kosztowałby czarny scenariusz.
Inflacja jesienią 2026 w liczbach
Według szybkiego szacunku GUS z 30 października ceny w październiku były o 3,5 proc. wyższe niż rok wcześniej, a w porównaniu z wrześniem spadły o 0,4 proc. Ekonomiści spodziewali się wyniku nieco wyższego, ok. 3,7 proc. Jak wyglądały najważniejsze składniki:
| Kategoria | Zmiana rok do roku | Zmiana miesiąc do miesiąca |
|---|---|---|
| Wszystkie towary i usługi | +3,5% | -0,4% |
| Paliwa do prywatnych środków transportu | +21,7% | -9,7% |
| Nośniki energii (prąd, gaz, opał) | +6,0% | +1,6% |
| Żywność i napoje bezalkoholowe | -0,1% | +0,3% |
Paliwa w ciągu miesiąca potaniały niemal o jedną dziesiątą, a mimo to wciąż są o ponad jedną piątą droższe niż przed rokiem. Inflację trzymała w ryzach głównie żywność, która od kilku miesięcy praktycznie nie drożeje. Ekonomiści ostrzegają, że ten hamulec słabnie. Pełne dane za październik, w tym inflację bazową bez cen żywności i energii, GUS opublikuje 13 listopada. We wrześniu inflacja bazowa wynosiła 3,1 proc.
Dla porównania: cel NBP to 2,5 proc. z dopuszczalnym odchyleniem o 1 punkt procentowy. Październikowe 3,5 proc. to dokładnie górna granica tego pasma.
Program obniżki cen paliw: co obejmuje i do kiedy
Rządowy pakiet nazywany „Ceny Paliwa Niżej” (CPN) składa się z trzech elementów:
- niższy VAT na benzynę i olej napędowy: 8 proc. zamiast 23 proc.,
- niższa akcyza: o 29 gr na litrze benzyny i o 28 gr na litrze oleju napędowego,
- ceny maksymalne, które minister energii ogłasza w dni robocze. Stacja może sprzedawać taniej, ale nie drożej.
Pakiet działał już w pierwszej połowie roku i wygasł z końcem czerwca. Latem ceny na stacjach wyraźnie poszły w górę, a we wrześniu inflacja przekroczyła 4 proc. Obniżki wróciły 3 października i według obecnych przepisów obowiązują do 31 grudnia 2026 r. Jeśli rząd ich nie przedłuży, od 1 stycznia VAT na paliwa wróci do 23 proc., a akcyza do pełnej stawki.
Co się stanie z cenami paliw, jeśli CPN wygaśnie
Policzyliśmy to mechanicznie: wzięliśmy cenę maksymalną z 27 października (benzyna 95 po 6,58 zł, olej napędowy po 8,18 zł za litr), zdjęliśmy 8-proc. VAT, dodaliśmy pełną akcyzę i nałożyliśmy 23-proc. VAT. Zakładamy, że cena hurtowa paliwa się nie zmieni, co w praktyce rzadko się zdarza.
| Paliwo | Cena z CPN | Cena bez CPN (szacunek) | Różnica na litrze | Miesięcznie przy 60 l | Miesięcznie przy 100 l |
|---|---|---|---|---|---|
| Benzyna 95 | 6,58 zł | ok. 7,85 zł | +1,27 zł | +76 zł | +127 zł |
| Olej napędowy | 8,18 zł | ok. 9,66 zł | +1,48 zł | +89 zł | +148 zł |
Wynik zgadza się z szacunkiem resortu finansów, który oceniał efekt pakietu na ok. 1,3 zł na litrze. Dla rodziny, która dojeżdża do pracy dwoma samochodami, to łatwo 150-250 zł miesięcznie więcej. A to dopiero bezpośredni koszt. Droższy transport podnosi z czasem ceny wielu innych towarów.
Ile może to dodać do inflacji? Przy wygaszeniu pakietu w lipcu część ekonomistów szacowała, że sam powrót 23-proc. VAT może podbić inflację o 0,6-0,7 punktu procentowego. Gdyby podobny efekt powtórzył się w styczniu, inflacja na początku 2027 r. mogłaby znów znaleźć się wyraźnie powyżej górnej granicy celu NBP.
Czy w 2027 r. grozi podwyżka stóp procentowych
Rada Polityki Pieniężnej 4 listopada zostawiła stopy bez zmian: referencyjna wynosi 3,75 proc. Co do 2027 r. zdania są podzielone.
Za podwyżką przemawiają: ryzyko powrotu wysokich cen paliw od stycznia, drożejąca energia, słabnący wpływ taniej żywności i możliwe osłabienie złotego, jeśli stopy w USA i strefie euro będą rosły. Rynek kontraktów na stopy procentowe zakłada kilka podwyżek w 2027 r., a część banków prognozuje wzrost stopy referencyjnej do 4 proc. już na początku roku.
Przeciw przemawia przede wszystkim to, że październikowa inflacja okazała się niższa od prognoz, a Rada nie sygnalizowała zaostrzenia polityki. Część analityków uważa, że nawet jeśli dojdzie do podwyżek, będzie ich mniej, niż dziś wycenia rynek. Ważne jest też to, że inflacja wywołana skokiem podatków jest jednorazowa. Po roku wypada z porównania rok do roku, więc Rada może uznać, że nie warto na nią reagować.
Uczciwa odpowiedź brzmi: nikt tego dziś nie wie. Wiadomo natomiast, od czego to zależy. Najbliższe dwa sygnały to decyzja rządu w sprawie pakietu paliwowego i grudniowe posiedzenie Rady, zaplanowane na 1-2 grudnia. Szczegóły listopadowej decyzji opisujemy w tekście o tym, co decyzja RPP oznacza dla rat.
Ile wzrośnie rata: scenariusze
Tym razem liczymy dla kogoś, kto spłaca kredyt od kilku lat. Założenia: do spłaty zostało 420 tys. zł na 22 lata, rata równa, oprocentowanie zmienne 5,9 proc. (WIBOR 3M ok. 3,9 proc. plus marża 2 punkty). Zakładamy, że WIBOR rośnie dokładnie o tyle, o ile stopa referencyjna, a marża się nie zmienia.
| Scenariusz | Oprocentowanie | Rata | Różnica miesięcznie | Różnica rocznie |
|---|---|---|---|---|
| Stopy bez zmian | 5,90% | 2 844 zł | - | - |
| Jedna podwyżka o 0,25 pkt | 6,15% | 2 906 zł | +62 zł | +744 zł |
| Dwie podwyżki (0,5 pkt) | 6,40% | 2 969 zł | +125 zł | +1 500 zł |
| Trzy podwyżki (0,75 pkt) | 6,65% | 3 032 zł | +188 zł | +2 256 zł |
| Cztery podwyżki (1 pkt) | 6,90% | 3 097 zł | +253 zł | +3 036 zł |
Najczarniejszy z realistycznych dziś scenariuszy, czyli cztery podwyżki w ciągu roku, oznacza ratę wyższą o ok. 9 proc. To dużo mniej niż w 2022 r., kiedy stopy rosły o kilka punktów procentowych, ale wystarczy, żeby zachwiać napiętym budżetem.
Ta sama rodzina tankuje miesięcznie ok. 100 litrów benzyny. Jeśli od stycznia pakiet paliwowy wygaśnie, a w ciągu roku stopy wzrosną o 0,5 punktu, miesięczne wydatki na kredyt i paliwo zwiększą się o ok. 250 zł (125 zł rata plus 127 zł paliwo). Rocznie to ok. 3 tys. zł, czyli mniej więcej jedna dodatkowa rata kredytu.
Zmiana nie dotrze do raty od razu. Przy kredycie opartym na WIBOR 3M bank aktualizuje oprocentowanie co trzy miesiące, a sam wskaźnik często rośnie, zanim Rada podejmie decyzję. Nowe kredyty oparte na POLSTR reagują później, bo ten wskaźnik odzwierciedla stawki z minionego okresu.
Jak się przygotować
Zrób test własnego budżetu. Dolicz do obecnej raty 10 proc. i do kosztów dojazdów 150-250 zł miesięcznie. Jeśli po takiej korekcie zostaje Ci mniej niż kilkaset złotych zapasu, to sygnał, że trzeba działać już teraz, a nie w styczniu. Jak policzyć bezpieczny poziom raty, pokazujemy w tekście o tym, ile może wynosić rata, żeby żyło się normalnie.
Odłóż różnicę z wyprzedzeniem. Jeśli Twój budżet wytrzyma wyższą ratę, zacznij ją „płacić” już dziś, przelewając różnicę na osobne konto. Za rok będziesz mieć gotowy bufor albo pieniądze na nadpłatę, jeśli stopy się nie zmienią. Ile powinna wynosić rezerwa przy kredycie, piszemy w tekście o poduszce bezpieczeństwa.
Rozważ stałą stopę, ale bez paniki. Okresowo stałe oprocentowanie chroni przed podwyżkami przez kilka lat, lecz często jest wyższe od zmiennego, a przy obniżkach nie zyskasz. Zanim podpiszesz aneks, porównaj ratę w obu wariantach. Pomoże w tym tekst stała czy zmienna stopa procentowa.
Nadpłata zmniejsza skutki podwyżki. Każda nadpłacona złotówka to mniejszy dług, od którego naliczane są wyższe odsetki. Najpierw jednak poduszka finansowa, potem nadpłata. Wyliczenia znajdziesz w tekście o nadpłacie kredytu hipotecznego.
Ogranicz koszty paliwa tam, gdzie się da. Brzmi banalnie, ale przy różnicy 1,3-1,5 zł na litrze wspólne dojazdy albo komunikacja miejska kilka razy w tygodniu dają realne oszczędności.
Najczęstsze pytania
Do kiedy obowiązuje obniżony VAT na paliwa?
Według obecnych przepisów do 31 grudnia 2026 r. Rząd może pakiet przedłużyć, ale na początku listopada nie było takiej decyzji.
O ile podrożeje paliwo, jeśli program CPN się skończy?
Według naszego mechanicznego wyliczenia o ok. 1,3 zł na litrze benzyny 95 i ok. 1,5 zł na litrze oleju napędowego, przy założeniu niezmienionej ceny hurtowej. Rzeczywista zmiana zależy też od cen ropy i kursu złotego.
Czy wyższe ceny paliw na pewno oznaczają wyższe stopy procentowe?
Nie. Skok cen wywołany zmianą podatku jest jednorazowy i Rada może uznać, że nie wymaga reakcji. Podwyżka stóp jest bardziej prawdopodobna, jeśli drożeć zaczną także inne towary i usługi.
O ile wzrośnie rata przy podwyżce stóp o 1 punkt procentowy?
Przy 420 tys. zł do spłaty na 22 lata i obecnym oprocentowaniu ok. 5,9 proc. rata wzrośnie o ok. 253 zł miesięcznie, czyli o ok. 9 proc.
Kiedy poznamy pełne dane o inflacji za październik?
GUS opublikuje je 13 listopada 2026 r. Ten odczyt pokaże także inflację bazową, która lepiej niż wskaźnik ogólny mówi o trwałości wzrostu cen.
