Zastrzeżenie PESEL to najprostszy sposób, by utrudnić oszustowi zaciągnięcie kredytu na Twoje dane. Jest bezpłatne, zajmuje kilka minut w aplikacji mObywatel, a od 1 czerwca 2024 r. banki i firmy pożyczkowe muszą sprawdzać rejestr zastrzeżeń przed udzieleniem kredytu.
Zastrzeżenie nie chroni jednak przed wszystkimi oszustwami. Dane NBP za II kwartał 2026 r. pokazują, że większość strat przy oszukańczych przelewach to sytuacje, w których klient sam zlecił transakcję. Wyjaśniamy, co zastrzeżenie daje, a czego nie.
Z tego artykułu dowiesz się:
- jak zastrzec PESEL w aplikacji, przez internet i w urzędzie,
- kto musi sprawdzać rejestr zastrzeżeń i w jakich sytuacjach,
- co się dzieje, gdy bank udzieli kredytu mimo zastrzeżenia,
- jak czasowo cofnąć zastrzeżenie, gdy sam chcesz wziąć kredyt,
- przed czym zastrzeżenie PESEL nie chroni.
Spis treści
Czym jest zastrzeżenie PESEL
Zastrzeżenie PESEL to wpis w państwowym rejestrze zastrzeżeń numerów PESEL. Instytucja, która ma obowiązek go sprawdzić, przed zawarciem umowy weryfikuje, czy Twój numer jest zastrzeżony. Jeśli jest, nie powinna zawrzeć umowy na Twoje dane.
Rejestr wprowadziła ustawa z 7 lipca 2023 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczania niektórych skutków kradzieży tożsamości. Zastrzeżenie można robić od listopada 2023 r., a od 1 czerwca 2024 r. instytucje finansowe mają obowiązek sprawdzania rejestru i ponoszą konsekwencje, jeśli tego nie zrobią.
Zastrzeżenie nie blokuje Twojego numeru w urzędach, u lekarza czy w szkole dziecka. Nie wpływa też na rachunki i kredyty, które już masz. Działa tylko przy zawieraniu nowych umów określonego rodzaju.
Jak zastrzec PESEL krok po kroku
Masz trzy sposoby. Wszystkie są bezpłatne.
W aplikacji mObywatel
To najszybsza metoda. W aplikacji wybierz usługę zastrzeżenia numeru PESEL, potwierdź operację i gotowe. Zastrzeżenie działa od razu. W aplikacji możesz je też cofnąć, gdy będzie potrzebne.
Przez internet
W serwisie mObywatel po zalogowaniu się profilem zaufanym, e-dowodem lub przez bankowość elektroniczną przejdź do danych osobowych i rejestru zastrzeżeń PESEL. Wybierz opcję zastrzeżenia i potwierdź.
W urzędzie gminy
Możesz też pójść do dowolnego urzędu gminy lub miasta z dowodem osobistym albo paszportem. Urzędnik dokona zastrzeżenia na Twój wniosek. To dobre rozwiązanie dla osób, które nie korzystają z bankowości elektronicznej ani z aplikacji, na przykład starszych rodziców.
Kto musi sprawdzać rejestr zastrzeżeń
Od 1 czerwca 2024 r. rejestr przed zawarciem umowy sprawdzają przede wszystkim:
- banki i SKOK-i, przy umowach kredytu i pożyczki, a także przy innych produktach, o których mówi ustawa,
- firmy pożyczkowe, przy umowach o kredyt konsumencki,
- operatorzy telekomunikacyjni, przy wydaniu duplikatu karty SIM,
- notariusze, przy wybranych czynnościach, m.in. przy sprzedaży nieruchomości.
Lista obejmuje więc sytuacje, w których oszust z Twoimi danymi mógłby zaciągnąć zobowiązanie albo przejąć numer telefonu potrzebny do potwierdzania operacji.
Co jeśli bank udzieli kredytu mimo zastrzeżenia
Ustawa chroni osobę, której numer był zastrzeżony. Jeśli instytucja nie sprawdziła rejestru albo zignorowała zastrzeżenie i zawarła umowę z oszustem, to ona ponosi skutki tej umowy, a nie Ty. W praktyce oznacza to, że bank nie powinien żądać od Ciebie spłaty takiego kredytu.
Gdyby jednak do tego doszło, złóż reklamację w instytucji i zawiadom policję. Pomocne będzie potwierdzenie, od kiedy Twój numer był zastrzeżony. Warto też sprawdzić raport BIK, by upewnić się, że nie pojawiły się w nim inne zobowiązania, o których nie wiesz. W sporze z instytucją finansową możesz zwrócić się o pomoc do Rzecznika Finansowego.
Jak cofnąć zastrzeżenie, gdy sam chcesz wziąć kredyt
Zastrzeżenie nie przeszkadza w normalnym życiu finansowym, ale gdy sam składasz wniosek o kredyt, w tym kredyt hipoteczny, bank zobaczy blokadę. Wtedy trzeba ją na chwilę cofnąć.
Cofnięcie robisz tak samo jak zastrzeżenie: w aplikacji mObywatel, przez internet albo w urzędzie gminy. Możesz wskazać, na jak długo zastrzeżenie ma być cofnięte, np. na dzień podpisania umowy. Po tym czasie wróci automatycznie, więc nie musisz o nim pamiętać.
Przy kredycie hipotecznym procedura trwa kilka tygodni, a bank sprawdza rejestr przy zawarciu umowy. Najbezpieczniej cofnąć zastrzeżenie na krótko przed podpisaniem i ustawić jego automatyczny powrót. Jeśli dopiero sprawdzasz swoje możliwości, przeczytaj, kto dostanie kredyt hipoteczny, a kto nie.
Przed czym zastrzeżenie PESEL nie chroni
Zastrzeżenie chroni przed zaciągnięciem nowego zobowiązania na Twoje dane bez Twojej wiedzy. Nie chroni przed oszustwami, w których to Ty wykonujesz operację na prośbę przestępcy.
Skalę tego problemu widać w danych NBP za II kwartał 2026 r., które 6 listopada opisał serwis Cashless:
| Wskaźnik (II kw. 2026 r.) | Wartość |
|---|---|
| Liczba transakcji oszukańczych | ok. 99,7 tys. (75,3 tys. kartami, 24,4 tys. przelewami) |
| Wartość transakcji oszukańczych | 168,3 mln zł (wobec 268,9 mln zł w I kw.) |
| Spadek liczby transakcji kwartał do kwartału | 19,6% |
| Udział oszustw z udziałem samego klienta w wartości oszukańczych przelewów | 80,1% |
Cztery na pięć złotych utraconych przy oszukańczych przelewach to pieniądze, które klient przelał sam, zmanipulowany przez oszusta. Najczęściej to scenariusze „na pracownika banku", „na policjanta" albo fałszywa okazja inwestycyjna. Zastrzeżenie PESEL nic tu nie zmieni, bo nikt nie zawiera umowy na Twoje dane.
Dlatego oprócz zastrzeżenia trzymaj się kilku zasad:
- nie podawaj kodów z SMS-ów i nie zatwierdzaj w aplikacji operacji, których sam nie zlecasz,
- rozłącz się, gdy ktoś dzwoni „z banku" i namawia do przelewu na „bezpieczne konto", a potem sam zadzwoń na numer z karty lub strony banku,
- nie instaluj aplikacji do zdalnego pulpitu na prośbę rozmówcy,
- po kradzieży lub zgubieniu dowodu zastrzeż też dokument, co możesz zrobić w aplikacji mObywatel, w urzędzie gminy albo w oddziale banku, który zgłosi go do systemu Dokumenty Zastrzeżone.
Dobre nawyki finansowe to także zapas pieniędzy na nieprzewidziane sytuacje, o którym piszemy w poradniku o poduszce bezpieczeństwa.
Podsumowanie
Zastrzeżenie PESEL zajmuje kilka minut, jest bezpłatne i znacząco utrudnia zaciągnięcie kredytu czy wyrobienie duplikatu karty SIM na Twoje dane. Gdy sam bierzesz kredyt, cofasz je na określony czas. Nie zastąpi jednak ostrożności: większość strat przy oszukańczych przelewach powstaje wtedy, gdy klient sam autoryzuje operację. Artykuł ma charakter informacyjny i nie jest poradą prawną.
Najczęściej zadawane pytania
Czy zastrzeżenie PESEL jest płatne?
Nie. Zastrzeżenie i cofnięcie zastrzeżenia są bezpłatne, zarówno w aplikacji mObywatel, przez internet, jak i w urzędzie gminy.
Czy z zastrzeżonym PESEL-em można wziąć kredyt hipoteczny?
Tak, ale przed podpisaniem umowy trzeba czasowo cofnąć zastrzeżenie. Można wskazać, na jak długo, a po tym czasie zastrzeżenie wróci automatycznie.
Czy zastrzeżenie PESEL blokuje konto w banku albo kartę?
Nie. Zastrzeżenie nie wpływa na rachunki, karty i kredyty, które już masz. Działa przy zawieraniu nowych umów, np. kredytu czy pożyczki.
Kto odpowiada, jeśli bank udzieli kredytu oszustowi mimo zastrzeżenia?
Instytucja, która nie sprawdziła rejestru albo zignorowała zastrzeżenie. Osoba, której numer był zastrzeżony, nie powinna ponosić skutków takiej umowy.
Czy zastrzeżenie PESEL chroni przed oszustwem „na pracownika banku"?
Nie. W takim oszustwie to klient sam zleca przelew lub zatwierdza operację. Według danych NBP za II kwartał 2026 r. takie sytuacje odpowiadały za 80,1% wartości oszukańczych przelewów.
Czy można zastrzec PESEL dziecka lub starszego rodzica?
Rodzic lub opiekun prawny może zastrzec PESEL dziecka w urzędzie gminy. Dorosła osoba, także starszy rodzic, robi to sama: w aplikacji, przez internet albo osobiście w urzędzie.
