Umowa przedwstępna kupna mieszkania to dokument, w którym kupujący i sprzedający zobowiązują się, że w ustalonym terminie podpiszą właściwą umowę sprzedaży u notariusza. Przy zakupie na kredyt jest szczególnie ważna, bo bank zwykle chce ją zobaczyć przed decyzją, a od jej zapisów zależy, czy w razie odmowy finansowania odzyskasz wpłacone pieniądze.
Poniżej wyjaśniamy, co mówią przepisy Kodeksu cywilnego, czym w praktyce różni się zadatek od zaliczki i jak przygotować umowę tak, żeby nie ryzykować kilkudziesięciu tysięcy złotych.
Z tego artykułu dowiesz się
- czym jest umowa przedwstępna i co musi zawierać, żeby była skuteczna,
- czym różni się zadatek od zaliczki i co się z nimi dzieje, gdy transakcja upada,
- kiedy wybrać formę aktu notarialnego, a kiedy wystarczy zwykła umowa pisemna,
- jak zapisać warunek uzyskania kredytu hipotecznego,
- jak ustalić terminy, żeby zdążyć z decyzją banku.
Czym jest umowa przedwstępna kupna mieszkania
Umowa przedwstępna kupna mieszkania to zobowiązanie do zawarcia w przyszłości umowy sprzedaży, nazywanej w przepisach umową przyrzeczoną. Sama w sobie nie przenosi własności - mieszkanie nadal należy do sprzedającego aż do podpisania aktu notarialnego umowy sprzedaży.
Zasady reguluje art. 389 Kodeksu cywilnego. Umowa przedwstępna musi określać istotne postanowienia umowy przyrzeczonej. Przy sprzedaży mieszkania oznacza to przede wszystkim strony, dokładne oznaczenie lokalu i cenę. Bez nich dokument może nie wywołać skutków, na które liczysz.
Ten sam przepis mówi, co się dzieje, gdy w umowie zabraknie terminu zawarcia umowy sprzedaży. Wtedy termin może wyznaczyć strona uprawniona, ale jeśli nikt tego nie zrobi w ciągu roku od podpisania umowy przedwstępnej, nie można już żądać zawarcia umowy przyrzeczonej. Dlatego konkretna data to podstawa, a nie formalność.
Co powinno się znaleźć w umowie
Poza elementami wymaganymi przez prawo dobra umowa przedwstępna zawiera zapisy, które chronią obie strony przed nieporozumieniami. Najczęściej są to:
- dane stron i ich stan cywilny (przy małżeństwach - czy mieszkanie jest w majątku wspólnym),
- adres i powierzchnia lokalu, numer księgi wieczystej, informacja o miejscu postojowym czy komórce lokatorskiej,
- cena i sposób zapłaty, w tym jaka część pochodzi z kredytu, a jaka ze środków własnych,
- wysokość zadatku albo zaliczki i wyraźne określenie, którą z tych form strony wybrały,
- termin zawarcia umowy sprzedaży i termin wydania mieszkania,
- oświadczenie sprzedającego o stanie prawnym: brak obciążeń albo sposób ich usunięcia (np. spłata hipoteki sprzedającego z ceny),
- zapis o warunku uzyskania kredytu lub umownym prawie odstąpienia,
- zobowiązanie sprzedającego do udostępnienia lokalu rzeczoznawcy banku.
Przed podpisaniem sprawdź treść księgi wieczystej. Jak to zrobić krok po kroku, opisaliśmy w tekście o księdze wieczystej i jej działach.
Zadatek czy zaliczka - najważniejsza różnica
Zadatek wiąże się z sankcją za niewykonanie umowy, a zaliczka nie. To zdanie dobrze mieć przed oczami przy każdej rozmowie ze sprzedającym, bo od nazwy wpłaty w umowie zależy, kto i ile traci, gdy transakcja się nie uda.
Zadatek reguluje art. 394 Kodeksu cywilnego. Jeśli umowa nie zostanie wykonana przez jedną ze stron, druga może od niej odstąpić bez wyznaczania dodatkowego terminu i zatrzymać otrzymany zadatek. Gdy to ona dała zadatek, może żądać kwoty dwukrotnie wyższej. Po zawarciu umowy sprzedaży zadatek zalicza się na poczet ceny.
Przepis przewiduje też sytuacje, w których zadatek po prostu wraca: gdy strony rozwiążą umowę za porozumieniem albo gdy do niewykonania doszło z powodu okoliczności, za które nie odpowiada żadna ze stron lub odpowiadają obie. Ten fragment ma znaczenie przy odmowie kredytu, o czym niżej.
Zaliczka nie ma w Kodeksie cywilnym osobnej regulacji tego typu. To po prostu część ceny zapłacona z góry. Jeśli umowa sprzedaży nie dojdzie do skutku, zaliczka co do zasady podlega zwrotowi, niezależnie od tego, kto zawinił. Jej zwrot nie zastępuje jednak ewentualnego odszkodowania - o nie trzeba by walczyć osobno.
Przykład liczbowy
Załóżmy, że kupujesz mieszkanie za 600 000 zł, a przy umowie przedwstępnej wpłacasz 30 000 zł. Tak wygląda rozliczenie tej kwoty w typowych scenariuszach (przykład poglądowy, przy założeniu, że umowa nie zawiera innych zapisów o odpowiedzialności stron):
| Scenariusz | Wpłata jako zadatek | Wpłata jako zaliczka |
|---|---|---|
| Umowa sprzedaży podpisana | 30 000 zł zaliczone na cenę, dopłacasz 570 000 zł | 30 000 zł zaliczone na cenę, dopłacasz 570 000 zł |
| Kupujący rezygnuje bez ważnego powodu | Sprzedający może zatrzymać 30 000 zł | Kupujący odzyskuje 30 000 zł (sprzedający może dochodzić odszkodowania na zasadach ogólnych) |
| Sprzedający wycofuje się, bo znalazł droższą ofertę | Kupujący może żądać 60 000 zł | Kupujący odzyskuje 30 000 zł i może dochodzić odszkodowania na zasadach ogólnych |
| Strony rozwiązują umowę za porozumieniem | Zwrot 30 000 zł | Zwrot 30 000 zł |
| Bank odmawia kredytu, a umowa zawiera warunek kredytowy | Zwrot 30 000 zł (zgodnie z klauzulą) | Zwrot 30 000 zł |
| Bank odmawia kredytu, a umowa milczy na ten temat | Sporne - sprzedający może uznać, że to kupujący nie wykonał umowy | Zwrot 30 000 zł |
Z tabeli widać, dlaczego przy zakupie na kredyt zadatek bez dobrze zapisanej klauzuli kredytowej jest ryzykowny dla kupującego. Odmowa banku nie zawsze zostanie uznana za okoliczność, za którą nikt nie odpowiada - sprzedający może argumentować, że kupujący źle ocenił swoją zdolność kredytową. Takie spory trafiają do sądu i trwają.
Forma pisemna czy akt notarialny
Umowę przedwstępną kupna mieszkania można zawrzeć w zwykłej formie pisemnej albo w formie aktu notarialnego. Wybór ma realne skutki, a nie tylko wpływa na koszt.
Zgodnie z art. 390 Kodeksu cywilnego, jeśli strona uchyla się od zawarcia umowy przyrzeczonej, druga może żądać naprawienia szkody, którą poniosła, licząc na zawarcie umowy. Strona uprawniona może jednak żądać zawarcia samej umowy przyrzeczonej, gdy umowa przedwstępna spełnia wymagania, od których zależy ważność umowy przyrzeczonej, w szczególności wymagania co do formy. Umowa przenosząca własność nieruchomości wymaga aktu notarialnego, więc tylko notarialna umowa przedwstępna daje możliwość wymuszenia sprzedaży przed sądem.
| Kwestia | Zwykła forma pisemna | Akt notarialny |
|---|---|---|
| Co możesz zrobić, gdy druga strona się wycofa | Dochodzić odszkodowania (lub skorzystać z zadatku) | Żądać przed sądem zawarcia umowy sprzedaży albo odszkodowania |
| Koszt | Brak opłat notarialnych | Taksa notarialna plus 23% VAT i koszt wypisów |
| Weryfikacja stron i dokumentów | Po stronie kupującego | Notariusz sprawdza tożsamość i podstawę własności |
Maksymalne stawki wynagrodzenia notariusza określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej. Konkretną kwotę ustala notariusz, więc przed wizytą poproś kancelarię o wycenę. Umowa przedwstępna nie jest wymieniona wśród czynności opodatkowanych w art. 1 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, więc PCC płaci się dopiero przy umowie sprzedaży na rynku wtórnym. Pełne zestawienie kosztów zakupu znajdziesz w artykule o kosztach zakupu mieszkania z rynku wtórnego.
Akt notarialny ma szczególny sens, gdy wpłacasz wysoką kwotę, kupujesz mieszkanie w atrakcyjnej cenie (ryzyko, że sprzedający znajdzie lepszą ofertę jest większe) albo od umowy przedwstępnej do sprzedaży mija kilka miesięcy.
Warunek uzyskania kredytu hipotecznego
Przy zakupie na kredyt umowa przedwstępna powinna jasno rozstrzygać, co się dzieje, gdy bank odmówi finansowania albo przyzna niższą kwotę. Najczęściej stosuje się jedno z dwóch rozwiązań.
Umowne prawo odstąpienia
Art. 395 Kodeksu cywilnego pozwala zastrzec, że jednej lub obu stronom przysługuje prawo odstąpienia od umowy w oznaczonym terminie. Wykonuje się je przez oświadczenie złożone drugiej stronie. W praktyce zapis przyznaje kupującemu prawo odstąpienia, jeśli do określonej daty nie otrzyma pozytywnej decyzji kredytowej, i przesądza, że wtedy wpłacona kwota wraca w całości w określonym terminie.
Przykładowa konstrukcja takiego zapisu może brzmieć mniej więcej tak: „Kupującemu przysługuje prawo odstąpienia od umowy do dnia [data], jeżeli nie uzyska on decyzji kredytowej na kwotę co najmniej [kwota] zł na sfinansowanie ceny. W takim przypadku sprzedający zwróci kupującemu wpłaconą kwotę w pełnej wysokości w terminie [liczba] dni od otrzymania oświadczenia o odstąpieniu, a kupujący przedstawi kopię decyzji odmownej.” To tylko ilustracja konstrukcji - ostateczną treść warto skonsultować z notariuszem lub prawnikiem.
Co uwzględnić w klauzuli
- Kwotę kredytu - bank może przyznać mniej, niż potrzebujesz, np. gdy wycena wyjdzie niższa niż cena. Zapis „uzyskanie kredytu” bez kwoty nie chroni przed takim scenariuszem.
- Termin - musi być realny, z zapasem na uzupełnienie dokumentów i operat szacunkowy.
- Dowód - ustal, czym potwierdzisz odmowę (np. kopia decyzji odmownej z jednego lub dwóch banków).
- Obowiązek starania się - sprzedający może chcieć zapisu, że złożysz wniosek w określonym czasie. To uczciwe i warto się na to zgodzić.
Jeśli bank odmówi kredytu, masz prawo poprosić o wyjaśnienie przyczyn oceny zdolności kredytowej. Co dalej zrobić z takim pismem, opisaliśmy w poradniku bank odmówił kredytu hipotecznego - co dalej.
Jak ustalić terminy przy zakupie na kredyt
Najczęstszy błąd to termin umowy sprzedaży wpisany „na wyczucie”. Między umową przedwstępną a aktem notarialnym musisz zmieścić kilka etapów, a część z nich zależy od banku i sprzedającego.
- Złożenie wniosku kredytowego z umową przedwstępną i dokumentami dochodowymi.
- Wycena mieszkania przez rzeczoznawcę - sprzedający musi go wpuścić do lokalu.
- Decyzja kredytowa i ewentualne uzupełnienia.
- Podpisanie umowy kredytu.
- Akt notarialny umowy sprzedaży i wypłata kredytu na konto sprzedającego (lub banku sprzedającego, jeśli spłaca on swoją hipotekę).
Czas trwania każdego etapu zależy od banku i kompletności dokumentów, dlatego zapytaj doradcę albo bank o aktualny czas rozpatrywania wniosków i dodaj do niego zapas. Lepiej wpisać późniejszą datę umowy sprzedaży i podpisać akt wcześniej (strony mogą się na to umówić), niż przekroczyć termin i negocjować aneks pod presją.
Ustal też z góry, kiedy przeleje się środki własne i jak będzie wypłacana transza kredytu. Jeśli kupujesz mieszkanie obciążone hipoteką sprzedającego, umowa powinna przewidywać, że część ceny trafi bezpośrednio do jego banku, a sprzedający dostarczy zaświadczenie o kwocie do spłaty i zgodę na wykreślenie hipoteki.
Umowa przedwstępna a rynek pierwotny
Przy zakupie od dewelopera zamiast umowy przedwstępnej zwykle zawiera się umowę rezerwacyjną, a następnie umowę deweloperską w formie aktu notarialnego. Ustawa deweloperska z 2021 r. ogranicza opłatę rezerwacyjną do 1% ceny mieszkania. Wpłaty na poczet ceny trafiają na mieszkaniowy rachunek powierniczy, a nie bezpośrednio do dewelopera - jak działa ta ochrona, opisaliśmy osobno w tekście o rachunku powierniczym i DFG. Zadatek w rozumieniu art. 394 KC jest typowy przede wszystkim dla rynku wtórnego.
Najczęstsze błędy przy umowie przedwstępnej
- Wpisanie słowa „zaliczka” albo „zadatek” bez zastanowienia - pamiętaj, że liczy się treść umowy, a w razie sporu sąd będzie badał, co strony chciały osiągnąć. Jedno wyraźne słowo oszczędza sporów.
- Brak klauzuli kredytowej przy zadatku - opisany wyżej scenariusz, w którym kupujący może stracić wpłatę.
- Zbyt krótki termin - zwłaszcza w okresach, gdy banki mają dużo wniosków.
- Niesprawdzony sprzedający - umowę podpisuje tylko część współwłaścicieli albo jeden małżonek przy majątku wspólnym.
- Brak zapisu o dostępie dla rzeczoznawcy - bez wyceny bank nie wyda decyzji.
- Wpłata gotówką bez potwierdzenia - zawsze przelew z tytułem wskazującym umowę albo pokwitowanie.
Zanim podpiszesz umowę, sprawdź też orientacyjną ratę w kalkulatorze kredytu hipotecznego. Jeśli rata wychodzi na granicy Twoich możliwości, zostaw w umowie więcej czasu na ewentualne złożenie wniosku w drugim banku.
Podsumowanie
Umowa przedwstępna kupna mieszkania decyduje o tym, kto poniesie koszt nieudanej transakcji. Zadatek dyscyplinuje obie strony, ale przy zakupie na kredyt wymaga dobrze zapisanej klauzuli na wypadek odmowy banku. Zaliczka jest bezpieczniejsza dla kupującego, za to słabiej chroni przed wycofaniem się sprzedającego. Akt notarialny kosztuje więcej, ale daje możliwość żądania zawarcia umowy sprzedaży przed sądem. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej w Twojej konkretnej sprawie.
Najczęstsze pytania
Czy umowa przedwstępna kupna mieszkania musi być u notariusza?
Nie. Wystarczy zwykła forma pisemna. Tylko umowa w formie aktu notarialnego pozwala jednak żądać przed sądem zawarcia umowy sprzedaży, gdy druga strona się wycofa. Przy umowie pisemnej zostaje odszkodowanie albo skutki zadatku.
Ile wynosi zadatek przy kupnie mieszkania?
Przepisy nie określają wysokości zadatku - ustalają ją strony. Im wyższa kwota, tym większa motywacja do wykonania umowy, ale też większe ryzyko dla kupującego, jeśli umowa nie przewiduje sytuacji odmowy kredytu.
Czy odzyskam zadatek, gdy bank odmówi kredytu?
Najpewniej tak, jeśli umowa zawiera warunek kredytowy albo prawo odstąpienia na taki wypadek. Bez takiego zapisu sprawa jest sporna: zadatek wraca, gdy niewykonanie nastąpiło z przyczyn, za które nikt nie odpowiada, ale sprzedający może twierdzić, że odpowiedzialność leży po stronie kupującego.
Co się dzieje, gdy w umowie przedwstępnej nie ma terminu?
Termin zawarcia umowy sprzedaży może wyznaczyć strona uprawniona. Jeśli w ciągu roku od podpisania umowy przedwstępnej nikt go nie wyznaczy, nie można żądać zawarcia umowy przyrzeczonej (art. 389 § 2 KC).
Jak długo można dochodzić roszczeń z umowy przedwstępnej?
Roszczenia z umowy przedwstępnej przedawniają się z upływem roku od dnia, w którym umowa sprzedaży miała zostać zawarta (art. 390 § 3 KC).
Czy od umowy przedwstępnej płaci się PCC?
Umowa przedwstępna nie jest wymieniona wśród czynności podlegających podatkowi od czynności cywilnoprawnych. Przy zakupie z rynku wtórnego PCC płaci się od umowy sprzedaży.





