Sankcja kredytu darmowego (SKD) pozwala kredytobiorcy oddać bankowi tylko pożyczony kapitał, bez odsetek i prowizji, jeśli bank naruszył określone obowiązki informacyjne przy zawieraniu umowy. W 2026 r. liczba takich spraw w sądach wyraźnie rośnie, a rząd przygotował dwa projekty, które zmienią zasady gry.
Pierwszy projekt dotyczy tego, przed jakim sądem można pozwać bank. Drugi to nowa ustawa o kredycie konsumenckim, która ma zastąpić obecną sankcję łagodniejszym systemem kar. Wyjaśniamy, co z tego wynika dla osób, które spłacają kredyt gotówkowy albo już go spłaciły.
Z tego artykułu dowiesz się:
- czym jest sankcja kredytu darmowego i kiedy można z niej skorzystać,
- ile spraw o SKD trafiło do sądów w 2026 r. i kto je wnosi,
- co zmienia projekt nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego,
- jakie zmiany zapowiada projekt nowej ustawy o kredycie konsumenckim,
- ile można odzyskać na przykładzie kredytu 50 tys. zł.
Spis treści
Czym jest sankcja kredytu darmowego
Sankcja kredytu darmowego to uprawnienie konsumenta z art. 45 ustawy z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim. Jeśli kredytodawca naruszył wskazane w tym przepisie obowiązki, na przykład nie podał w umowie wymaganych informacji albo podał je błędnie, kredytobiorca może złożyć pisemne oświadczenie i zwrócić tylko kapitał. Odsetki i inne koszty kredytu przestają go obowiązywać.
Najczęstsze zarzuty w takich sprawach dotyczą błędnie wyliczonej RRSO, niejasnych zasad zmiany opłat oraz pobierania odsetek od kredytowanej prowizji czy ubezpieczenia. Ten ostatni problem zyskał na znaczeniu po wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE z 23 kwietnia 2026 r. w sprawie C-744/24. Według relacji money.pl Trybunał uznał, że bank nie może naliczać odsetek od kwot pokrywających koszty kredytu, takie jak prowizja czy ubezpieczenie sfinansowane z pożyczonych pieniędzy.
Ważna granica czasowa: uprawnienie wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy, czyli zwykle od spłaty ostatniej raty. Ktoś, kto spłacił kredyt trzy lata temu, nie skorzysta już z SKD.
SKD dotyczy kredytów konsumenckich, czyli przede wszystkim gotówkowych, ratalnych i konsolidacyjnych do określonej kwoty. Kredyty hipoteczne podlegają odrębnej ustawie o kredycie hipotecznym, w której takiej sankcji nie ma.
Ile jest spraw o SKD i kto je wnosi
Dane Ministerstwa Sprawiedliwości, które 6 listopada 2026 r. przytoczył money.pl, pokazują wyraźny wzrost:
| Okres | Liczba nowych spraw o SKD | Udział pozwów firm, które kupiły roszczenia |
|---|---|---|
| I kw. 2026 r. | 4375 | ok. 73% |
| III kw. 2026 r. | 8284 | ok. 40% |
| I-III kw. 2026 r. razem | 19 531 | - |
Na koniec okresu w toku było 14 793 sprawy. Zmienia się też struktura pozwów. Na początku roku przeważały firmy, które odkupiły roszczenia od kredytobiorców. W III kwartale po raz pierwszy wyraźnie więcej pozwów złożyli sami konsumenci, a liczba ich spraw w ciągu pół roku wzrosła z 1038 do 4525.
Z tych samych danych wynika, że w IV kwartale 2025 r. jeden z sądów rejonowych w Poznaniu przyjął 4725 spraw o SKD, podczas gdy sąsiedni sąd tylko jedną. To efekt rejestrowania firm skupujących roszczenia w okręgu wybranego sądu, który resort nazywa „turystyką sądową".
Co zmienia projekt nowelizacji KPC
Rząd przyjął projekt zmiany Kodeksu postępowania cywilnego, który 4 listopada 2026 r. trafił do Sejmu jako druk nr 3299. Najważniejsza zmiana: przez 5 lat sprawy o SKD będzie można wnosić tylko do sądu właściwego dla miejsca zamieszkania konsumenta. Dotyczy to także roszczeń sprzedanych wyspecjalizowanym firmom.
Dziś konsument może pozwać bank przed sądem swojego miejsca zamieszkania albo przed sądem siedziby banku, a firma, która kupiła roszczenie, przed sądem swojej siedziby. Po zmianie firma nie wybierze już sądu, wybierając adres rejestracji.
Według zapowiedzi nowe przepisy mają wejść w życie miesiąc po ogłoszeniu ustawy i nie obejmą spraw, które już się toczą. Dla konsumenta, który pozywa bank sam, zmiana jest w praktyce neutralna, bo zwykle i tak wybiera sąd blisko domu.
Nowa ustawa o kredycie konsumenckim
Drugi projekt jest na wcześniejszym etapie. 3 listopada 2026 r. opublikowano jego założenia, a rząd planuje przyjąć projekt w II kwartale 2027 r. Zapowiadane zmiany to przede wszystkim:
- wyraźny zakaz naliczania odsetek od prowizji i innych kosztów kredytu, zgodny z wyrokiem TSUE w sprawie C-744/24,
- zastąpienie obecnej sankcji systemem kar zależnych od wagi naruszenia, tak by nie każde uchybienie oznaczało utratę wszystkich odsetek i opłat.
Prace nad nową ustawą zbiegają się z wdrażaniem unijnej dyrektywy 2023/2225 o umowach o kredyt konsumencki. Dopóki nowa ustawa nie wejdzie w życie, obowiązuje obecny art. 45. Szczegółów przepisów przejściowych jeszcze nie znamy, więc nie wiadomo, jak nowe zasady potraktują umowy zawarte wcześniej.
Ile można odzyskać: przykład
Przyjmijmy kredyt gotówkowy 50 000 zł na 6 lat (72 raty równe), z prowizją 10% doliczoną do kwoty kredytu i oprocentowaniem 12% rocznie. To przykład poglądowy, nie dane konkretnej umowy.
| Pozycja | Kwota |
|---|---|
| Wypłacona kwota (kapitał netto) | 50 000 zł |
| Prowizja kredytowana | 5000 zł |
| Rata miesięczna | 1075,26 zł |
| Łącznie do spłaty | 77 418,76 zł |
| w tym odsetki | 22 418,76 zł |
| w tym odsetki od samej prowizji | ok. 2038 zł |
| Koszt kredytu ponad wypłacony kapitał | 27 418,76 zł |
Gdyby sąd uznał, że kredytobiorcy przysługuje SKD, do zwrotu zostałoby 50 000 zł, czyli kwota wypłacona. Różnica wynosi ok. 27,4 tys. zł. Jeśli umowa jest już w trakcie spłaty, kredytobiorca może domagać się zwrotu nadpłaconych odsetek i prowizji, a kolejne raty obejmują tylko kapitał.
Sama kwestia odsetek od prowizji to w tym przykładzie ok. 2 tys. zł. Związek Banków Polskich, jak relacjonuje money.pl, zapowiadał zwrot takich odsetek pobranych po 23 kwietnia 2026 r., ale stoi na stanowisku, że TSUE nie przesądził, czy samo to naruszenie uzasadnia SKD. To rozstrzygną sądy.
Co zrobić, jeśli masz kredyt gotówkowy
- Sprawdź termin. Jeśli spłaciłeś kredyt ponad rok temu, uprawnienie z art. 45 wygasło.
- Zbierz dokumenty: umowę, harmonogram, formularz informacyjny i historię spłat. Zwróć uwagę na to, czy prowizja była kredytowana i czy bank naliczał od niej odsetki.
- Porównaj podaną RRSO i całkowity koszt z wyliczeniem z harmonogramu. Rozbieżności to częsty argument w sprawach o SKD.
- Uważaj na umowy z firmami skupującymi roszczenia. Sprawdź, jaką część odzyskanej kwoty zatrzymują i czy przelewasz im całe roszczenie. Sprawa z Twojego roszczenia i tak będzie musiała trafić do sądu Twojego miejsca zamieszkania, gdy wejdzie nowelizacja KPC.
- Rozważ bezpłatną pomoc. Wstępne informacje dają Rzecznik Finansowy oraz miejscy i powiatowi rzecznicy konsumentów.
Jeśli rozważasz konsolidację lub wcześniejszą spłatę kredytu, przed decyzją sprawdź, czy umowa nie daje podstaw do SKD, bo spłata otwiera roczny termin na złożenie oświadczenia. Przy kredytach hipotecznych SKD nie działa, ale warto znać zasady nadpłaty kredytu hipotecznego i składniki jego kosztu, które opisujemy w tekście co składa się na koszt kredytu hipotecznego.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie jest poradą prawną. Ocena konkretnej umowy wymaga analizy dokumentów przez prawnika.
Najczęściej zadawane pytania
Co to jest sankcja kredytu darmowego?
To uprawnienie z art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim. Gdy kredytodawca naruszył określone obowiązki informacyjne, konsument po złożeniu pisemnego oświadczenia zwraca tylko kapitał, bez odsetek i innych kosztów kredytu.
Do kiedy można skorzystać z SKD?
Uprawnienie wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy, czyli zwykle od spłaty ostatniej raty.
Czy sankcja kredytu darmowego dotyczy kredytu hipotecznego?
Nie. Kredyty hipoteczne reguluje ustawa o kredycie hipotecznym, która nie przewiduje sankcji kredytu darmowego. SKD dotyczy kredytów konsumenckich.
Co zmienia projekt nowelizacji KPC w sprawach o SKD?
Przez 5 lat sprawy o SKD będzie można wnosić tylko do sądu właściwego dla miejsca zamieszkania konsumenta, także gdy roszczenie kupiła firma. Projekt trafił do Sejmu 4 listopada 2026 r. jako druk nr 3299.
Czy nowa ustawa zlikwiduje sankcję kredytu darmowego?
Według założeń z 3 listopada 2026 r. obecna sankcja ma zostać zastąpiona karami zależnymi od wagi naruszenia. Projekt ma być przyjęty przez rząd w II kwartale 2027 r., więc do tego czasu obowiązują obecne przepisy.
Ile spraw o SKD jest w sądach?
Według danych Ministerstwa Sprawiedliwości w okresie styczeń-wrzesień 2026 r. wpłynęło 19 531 spraw, a w toku było 14 793.
